Stres kelimesini sıklıkla duyduğunuza eminim, ama bir süredir çok daha fazla gündemde bu kavram. Oysa stres doğal, sağlıklı, normal, evrensel bir tepki. Savaş ya da kaç tepkisinin bir sonucu olarak ortaya çıkar ve bütün amacı bedeni hızlandırmaktır.
Çünkü doğada hayatta kalman çok hızlı kaçabilmenize (kaç tepkisi) ya da mücadele etmenize (savaş tepkisi) bağlıdır. Buraya kadar her şey yolunda. Bütün sorun modern yaşamda çok fazla strese maruz kalmak, yani büyük yaşam olayları ya da daha küçük ama biriken olaylarda.
Stresörler ise kişiden kişiye değişiyor. Benim için stres yaratan bir olay sizin için yaratmayabilir. Stresör, bir stres kaynağı anlamına geliyor. Korona da hepimizin ortak stresörü oldu ve kontrolümüz dışında gelişti. Her ne kadar bilimsel çalışmalar devam etse de şu dönemde kendimizi çaresiz ya da belirsizlik yüzünden endişeli hissediyor olabiliriz.
Peki yapabileceğimiz hiç mi bir şey yok? Durum böyle değil aslında, yapabileceğimiz çok şey var. En çok da kendimize mümkün olduğunca iyi bakmak.
İşte birkaç öneri:
- Araştırmalar, beslenme ile stres düzeyi arasında önemli bir ilişki olduğunu göstermiştir. Özellikle yoğun stres altındayken, stres tepkisi yaratan kahve ve çay yerine daha rahatlatıcı içecekler (ıhlamur gibi) tercih edin. Stres tepkisi sırasında bedenin harcadığı bazı maddeleri yerine koymak için: Magnezyum ve potasyum zengini besinlerin (tam tahıl ürünleri, koyu yeşil yapraklı sebzeler, ceviz, badem, fındık, muz gibi), bağışıklık sistemini güçlendirici C vitamininden zengin (portakal, limon, kivi, kuşburnu, yeşil yapraklı sebzeler gibi) besinlerin tüketimini arttırın ve mümkün olduğunca Na oranı düşük tuzları kullanmaya özen gösterin.
- Düzenli egzersiz yapmak stresin etkilerini azaltan önemli bir stres yönetim tekniğidir, çünkü bedenin psikolojik ve fizyolojik hastalıklarına karşı doğal bir savunma mekanizmasıdır. Egzersiz yeterli süre, sıklık ve yoğunlukta yapıldığında; dolaşım ve oksijen kullanımı düzelir, metabolizma hızlanır, ter ve toksinler vücuttan atılır, kalp güçlenir, strese ve hastalıklara karşı direnç artar. Egzersiz yapmaya kendinizi çok fazla zorlamadan başlayabilirsiniz.
- Yoga ve meditasyon beynin parasempatik sistem dediğimiz yavaşlama mekanizmasını harekete geçirdiği için özellikle faydalıdır. Zihinsel ve bedensel olarak rahatlamanızı sağlarlar.
- Stres sırasında oksijen tüketimi fazla olduğu için vücudun daha fazla oksijene ihtiyacı olmaktadır. Nefes egzersizleri yardımıyla hem daha fazla oksijen alınması hem de stres nedeniyle hızlanan nefesin yavaşlatılması mümkün olur. Aynı zamanda sakinleştirici etkisi olduğu için kendinizi gergin, kızgın, sıkıntılı hissettiğiniz bütün zamanlarda uygulayabilirsiniz.
- Gevşeme egzersizleri hem fiziksel hem de zihinsel olarak rahatlamanızı sağlamakta ve stresli olaylardan sonra yaşadığınız gerginliklerin bedeninize zarar vermesini önlemektedir.
Örnek Gevşeme Egzersizi için:
https://www.facebook.com/watch/live/?v=842029689630331
- Yapmaktan keyif aldığınız hobileri, kendinizi rahat ve huzurlu hissettiğiniz yerleri ve yanında kendinizi rahat hissettiğiniz kişileri belirleyebilirsiniz. Yaşadıklarınızı, duygularınızı paylaşacak kimse yoksa yazmak da etkili bir yöntemdir. Günlük tutabilir, mektup yazabilir ya da içinizden geldiği gibi, kural koymadan, rahatlamak amacıyla yazabilirsiniz.
- Problemleri soğukkanlılıkla çözmeye çalışabilirsiniz. Einstein der ki, “Problemleri, onları yarattığınız zihinle çözemezsiniz”. Durmak, gevşemek ve olaylara farklı açılardan bakmak sihirli bir etki yapar ve daha önce aklımıza gelmeyen çözümleri bize sunar. Sistemli düşünmeye çalışın. Problemim ne? Bu benim için neden bir problem? Problemi nasıl çözebilirim? Çözemiyorsam şu anda başka ne yapabilirim?
- Yaşadığınız olumsuz olaylara farklı bir bakış açısı ile bakabilmek, özellikle şimdiki gibi, “durumu” değiştiremediğiniz zamanlarda işe yarar. Eskilerden güzel bir söz der ki: Her şerde bir hayır vardır. Belki şu anda içinde bulunduğunuz duruma olumlu bir açıdan bakmak imkânsız gibi görünebilir, ama sakinlikle düşünmeye çalışın: Hayatınızda her şey mi kötüye gitti? Hiç mi olumlu yönde değişen bir şey olmadı? Bu dönemin size kattığı hiç mi iyi bir şey yok? Bu soruların hepsinin cevabı olumsuz bile olsa, kendinize biraz zaman tanıyabilirsiniz. Örneğin “3 ay sonra kendimi bu kadar kötü hissetmeyeceğim” demek de bir bakış açısı değiştirme tekniğidir.
- Olaylar üzerinde hiçbir kontrolünüz olmadığını düşünürseniz stresi yönetebilmeniz de çok kolay olmayacaktır. Olumsuz olaylarda bile stres yönetimini gerçekleştirebilirsiniz. Olayları değiştiremeseniz bile yaşam kalitenizi artırabilir ve stresin hem şimdi hem de ileride yol açabileceği olumsuz etkilerinden korunabilirsiniz.
- Olumlu haberleri izlemek, olumlu şeyler düşünmek gerçekleri inkâr etmek demek değildir. Sadece olumsuzlar kadar hayatta olumlu olaylar da olduğunu fark etmek, yani gerçekçi olmak demektir. Sürekli olumlu hissedemeyiz, ama buna zaman zaman izin vermek de gerekir.
Sağlıklı ve mutlu günler dileğiyle,
Güneş Güman
Datça Psikolog